Borków
Stary
Drewniany
kościół, dwór, spichlerz
Ogólne
informacje
Wieś
leżąca w gminie Żelazków, powiat
kaliski. Liczy około 400 mieszkańców. Położona jest
ok. 6 km. na północ od Kalisza.
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1261 roku.
Pokaż Wielkopolska na większej mapie
Będąc w Borkowie Starym warto także
zobaczyć:
skansen w Russowie
ok. 3 km.
Kalisz ok. 7 km.
pałac i drewniany kościół
w Tłokini Kościelnej 10 km.
zamek w Gołuchowie ok. 16
km.
Kościół
Odkrycie definiowane jest jako zdobycie
wiedzy o czymś dotychczas niezbadanym, dotarcie do nieznanych
obszarów. To także natrafienie na coś, o czego istnieniu
nie wiedziano. Kiedy Archimedes zauważył, że ciało zanurzone
w wodzie wypiera jej tyle ile waży krzyknął “Eureka”,
co z greckiego oznacza znalazłem. Co by nie mówić o tym,
wydawałoby się, oczywistym terminie przychodzi nam na
myśl jeszcze jedno stwierdzenie – fascynujące. Dlaczego
mówię o tym w tekście poświęconym drewnianej świątyni?
Odpowiedź znajduje się poniżej.
Kościół pw. św. Andrzeja Apostoła pochodzi z ok. 1710
roku. Wzniesiono go w konstrukcji zrębowej, jest to obiekt
jednonawowy, z niższym i węższym od nawy prezbiterium
zamkniętym wielobocznie. Od zachodu znajduje się dwukondygnacyjna
wieża z kruchtą w przyziemiu, zwieńczona hełmem i latarnią.
Patrząc na epokę w której został wzniesiony oraz jego
cechy architektoniczne reprezentuje barok, styl cechujący
się monumentalnością, dynamiką, bogactwem dekoracji i
form ornamentalnych. Wiejskie kościółki drewniane jakby
nie pasują do tego opisu, ale niech zewnętrzne ściany
nas nie zmylą, to co najważniejsze znajduje się w jego
wnętrzu. To tak jakby oceniać książkę po okładce.
Wspomniany styl barokowy objawia się z całą okazałością
przekroczywszy progi świątyni. Tu aż czuć w powietrzu
XVIII wiek! Z tego okresu pochodzą m.in. trzy ołtarze
– główny oraz boczne. Wszystkie zbudowane są z drewna,
do tego polichromowane ze złoceniami. W malarstwie religijnym
epoki baroku dominowała tematyka mistyczno-symboliczna.
Tak też jest w Borkowie. Wróćmy teraz do naszego odkrycia
wzmiankowanego we wstępie. Otóż, podczas remontu przeprowadzonego
w latach 1964-1966 wydobyto ze ścian zespół polichromii
wykonany najprawdopodobniej tuż po wzniesieniu kościoła.
Prac konserwatorskich dokonał Zbigniew Jaskowiak z Krakowa.
Przez lata były one niewidoczne, a teraz znów możemy cieszyć
się ich widokiem – warto pamiętać, że w naszym regionie
stanowią one ogromną rzadkość. Stare kościoły kryją w
sobie wiele tajemnic, niekiedy skrywanych przez wiele
warstw farb, tynków, czy nawet desek i cegieł. Są to swojego
rodzaju przekazy od poprzednich pokoleń. Wróćmy z powrotem
do naszych malunków. Wykonano je temperą na drewnie -
jest to technika malarska znana od starożytności. W wielkim
skrócie polega ona na użyciu farb, których spoiwo (np.
białko, żółtko, guma, lub klej) mieszane jest z żywicami
i olejami. W przypadku polichromii z Borkowa Starego tworzą
ją dekoracje iluzjonistyczne i patronowe pokrywające zrąb
ścian prezbiterium i przedstawiające tzw. Vir Dolorum,
czyli wizerunek Jezusa Chrystusa nie będącego jeszcze
w chwale, lecz ukazującego rany zadane podczas ukrzyżowania.
Zasiadający Mąż Boleści ma skrzyżowane i związane ręce,
z trzciną w jednej z dłoni. Jego głowa jest ukoronowana
cierniem. Nad drzwiami do zakrystii namalowano ozdobny
portal ujęty iluzjonistycznie, czyli dążono do możliwie
wiernego oddania złudzenia rzeczywistości. Za ołtarzem
głównym również zobaczymy podobne malowidła, tym razem
jest to przedstawienie monumentalnej kotary. Na dokładne
poznanie wszystkich polichromii w kościele moglibyśmy
poświęcić cały artykuł, ale oprócz niej warto zwrócić
uwagę jeszcze na inne rzeczy. Spoglądając na wspominany
już ołtarz główny zobaczymy XVIII-wieczną kopię obrazu
Matki Boskiej "Salus Populi Romani" z rzymskiego
kościoła Santa Maria Maggiore. Srebrne sukienki na obrazie
z Borkowa Starego również pochodzą z tej epoki. Korona
Marii unoszona jest przez parę aniołów.
Przed świątynią znajduje się Mauzoleum Chełkowskich, umieszczone
tuż przy ogrodzeniu kościoła pochodzące z końca XIX wieku,
wzniesione w stylu neoklasycystycznym. Wejście zostało
ujęte jest parą kolumienek, a nad drzwiami znajduje się
herb rodziny - Wczele.
Ostatni generalny remont w świątyni przeprowadzono
już dawno temu, co dobrze widać na
pierwszy rzut oka – chociażby po dachu lub drewnianych
ścianach. To co niewidoczne przedstawia
się jeszcze gorzej, a jedno jest pewne, kościół ten na
prawdę potrzebuje naszego zainteresowania.
W imieniu swoim oraz parafii proszę o pomoc ludzi, którym
nasze drewniane skarby, świątynie
wzniesione ku chwale Boga, nie są obojętne. Żadna złotówka
przekazana na szczytny cel ratowania
naszego dziedzictwa nie będzie zmarnowana. Oto konto parafii
na które można wpłacać pieniążki
przeznaczone na renowację zabytkowego obiektu:
Bank Spółdzielczy Ziemi Kaliskiej,
Parafia
Rzymsko-Katolicka pw. św. Andrzeja w Borkowie Starym 40
8404 0006 2003 0023 0508 0001 z
dopiskiem “remont”.
Dwór
Klasycystyczny dwór z początku XIX wieku.
Obiekt murowany, otynkowany, z piętrowym czterokolumnowym
portykiem zwieńczonym trójkątnym frontonem z herbem Wczele.
Wewnątrz klatka schodowa z balustradą empirową. Wokół
park o powierzchni 1,9 ha. Przy bramie wjazdowej spichlerz.
Obecnie własność prywatna, w trakcie remontu. Obiekt niedostepny.
Zabudowa wsi
We wsi liczne przykłady tradycyjnej, drewnianej
zabudowy.
Wielkopolskie
zamki, pałace i dwory
Źródło:
Tekst o drewnianym kościele pierwotnie opublikowany
w Opiekunie, dwutygodniku Diecezji Kaliskiej,P. Anders,
W. Łęcki, P. Maluśkiewicz. Słownik Krajoznawczy Wielkopolski,
materiały własne, Fot. Aleksander Liebert
