Zespół kościelno- klasztorny OO. Franciszkanów

Fundacja klasztoru przypisana jest parze książęcej Jolancie i Bolesławowi Pobożnemu. Pierwotny drewniany budynek klasztorny został zbudowany około 1257 roku, a w 1339 roku został zastąpiony pierwszym murowanym obiektem. Był to refektarz wzniesiony w czasach Kazimierza Wielkiego, równocześnie z prowadzoną wówczas przebudową korpusu świątyni. W latach 1537 i 1559 kościół oraz zabudowania klasztorne spłonęły. Dopiero w latach 1599- 1632 zostały odbudowane. W 1680 roku klasztor otrzymał barokowy styl architektoniczny. Jego zabudowania tworzyły łącznie ze ścianą kościoła czworobok. Wewnętrzny wirydarz został otoczony krużgankami ze sklepieniem kolebkowo-krzyżowym. W XVIII wieku nastąpiła kolejna przebudowa, dostawiono wtedy drugie piętro na studium filozofii dla kleryków. W 1798 roku klasztor zamieniono na więzienie i znacznie przebudowano jego wnętrza. Taka sytuacja trwała aż do 1858 roku. W 1902 roku cały kościół i część klasztoru przeszła pod jurysdykcję diecezjalną. W 1918 roku Franciszkanie powrócili do świątyni i stopniowo ją remontowali. Podczas II wojny światowej kościół zamieniono na magazyn, a bracia zakonni zostali usunięci z klasztoru za udział w konspiracyjnej organizacji. W klasztorze urządzono pomieszczenia dla żandarmów i szpital dziecięcy. W 1945 roku Franciszkanie mogli ostatecznie powrócić do swoich zabudowań.
Najstarszą częścią kościoła jest prezbiterium oraz dawna zakrystia, a dzisiejsza kaplica Męki Pańskiej. Prezbiterium zostało wykonane z dobrze wypalonej cegły w wątku wendyjskim. Ten sposób wiązania muru jest charakterystyczny dla budownictwa wczesnogotyckiego. Mury obwodowe mają grubość ok. 140- 150 cm. Po stronie południowej znajdują się trzy gotyckie okna z zachowanymi maswerkami. W ścianie północnej okna są zamurowane. Kaplica Męki Pańskiej jest budowlą dwuprzęsłową, kryta późnoromańskim sklepieniem żebrowym- jednym z najstarszy tego typu w Polsce. Wyposażenie wnętrza świątyni pochodzi głównie z XVIII wieku. Ołtarze stanowią jednolity stylistycznie zespół o charakterze późnobarokowym. W ołtarzu głównym znajduje się obraz z połowy XVIII wieku, prawdopodobnie pędzla Franciszka Smuglewicza, "Wskrzeszenie Piotrowina". Kościół zdobią sztukaterie o motywach figur geometrycznych, główek aniołków, rozet, kwiatów, połączonych dekoracyjnie w plastyczną sieć. Ten typ zdobień nazywa się typem kalisko - lubelskim. Na ścianach znajdują się cenne epitafia m. in. Piotra Bolelickiego z 1600 roku, Stanisława i Elżbiety Łopateckich po 1621, Dariusza Przybysławskiego z 1622 roku, oo. Kazimierza Biernackiego z 1725 roku czy rodziny Chodyńskich wykonane po 1867 roku. We wnętrzu klasztoru zachował się natomiast fragment polichromii Adama Swacha, wykonany prawdopodobnie w 1721 roku, przedstawiający zarysy czterech postaci. Być może pod warstwą tynku istnieją większe partie malarstwa, jednak nie zostało to jeszcze zbadane. Na korytarzu przykłady malarstwa z różnych epok historycznych. Wnętrze klasztoru niedostępne dla turystów.
Warto wspomnieć, iż na pierwszym piętrze znajduje się cela bł. Rafała Chylińskiego, który to w 1716 roku przyjechał do Kalisza na niespełna rok, by kontynuować swoje studia w zakresie filozofii.
Fotografie zostały wykonane dzięki uprzejmości Ojców Franciszkanów.

Źródło: Franciszkanie kaliscy w ciągu wieków 1257-2007 pod red. Stanisława Celestyna Napiórkowskiego i Gerarda Kucharskiego, Kalisz 2008; www.kalisz.franciszkanie.pl; Kościół i klasztor oo. Franciszkanów w Kaliszu; materiały własne.

Wnętrze świątyni

Wnętrze klasztoru