Gołuchów

Zamek, oficyna, mauzoleum, park, kościół parafialny...

 

Ogólne informacje

Wieś w powiecie pleszewskim, zamieszkana przez około 2 tys. mieszkańców. Znajduje się około 12 km. na wschód od Pleszewa i około 15 km na północny-zachód od Kalisza.

Pokaż Wielkopolska na większej mapie

Link do galerii zdjęć: Zamek Gołuchów- wnętrza oraz dziedziniec

Link do galerii zdjęć: Muzeum Leśnictwa- wnętrza

Będąc w Gołuchowie warto także zobaczyć:

szachulcowy kościół w Jedlcu ok. 2 km.
kościół w Tursku ok. 4 km.
kościół w Kościelnej Wsi ok. 9 km.
drewniany kościół w Kucharkach ok. 10 km.
Kalisz 14 km.

Historia

Znaleziska w Gołuchowie i okolicach świadczą, że teren zasiedlony był już w IV okresie brązu. Powstałe w okresie wpływów rzymskich i wczesnego średniowiecza zabytki wskazują, że obszar ten był zamieszkały nieprzerwanie od 2500 lat. Przebiegał tędy ważny szlak handlowy z Poznania przez Kalisz, Sieradz do Małopolski. W XIII wieku liczne wsie tego regionu, w tym także Gołuchów, należały do rodu Toporczyków, pierwszych właścicieli Gołuchowa. W 1408 roku majątek przeszedł, na trzy stulecia, we władanie rodu Wieniawitów. W 1507 roku wieś przeszła w ręce Leszczyńskich herbu Wieniawa. Rafał Leszczyński wzniósł tu około 1560 roku renesansowy dwór obronny, który w rezultacie podjętych przez niego prac przeobraził się w dwuskrzydłowy zamek, założony wokół dziedzińca z arkadowym krużgankiem. Na gołuchowskim zamku spisany został w 1581 roku przywilej dla braci czeskich, przekazujący im kościół parafialny i należące do parafii uposażenia. Gołuchów był własnością Czartoryskich do II wojny światowej.

Fotografia archiwalna sprzed 1936 roku. R.S. Ulatowski

Fotografia archiwalna sprzed 1936 roku. R.S. Ulatowski

Zamek

Jeden z najciekawszych zabytków Wielkopolski. Pierwotny zamek został wzniesiony na miejscu dawnego dworu obronnego ok. 1560 roku przez wojewodę Rafała Leszczyńskiego, rozbudowanego później przez Wacława Leszczyńskiego. Znaczącą przebudowę wykonano w latach 1872-1875. wg projektu Zygmunta Gorgolewskiego, twórcy m. in. lwowskiego ratusza, i i Maurycego Ouradou. Jego zewnętrzna forma nawiązuje do architektury zamków znad Loary. W dekorację zamku wtopiono oryginalne, zabytkowe elementy architektury, kupowane przez Izabelę z Czartoryskich Działyńską w antykwariatach Europy: późnogotyckie i renesansowe kominki, portale, okiennice itp. W czasie wojny zbiory muzealne znajdujące się w zamku zostały wywiezione. Od 1962 roku w dawnej rezydencji Czartoryskich mieści się oddział poznańskiego Muzeum Narodowego. We wnętrzach urządzonych w stylu XIX-wiecznego kolekcjonerstwa można zobaczyć m. in. : kolekcje waz greckich, wyroby rzemiosła, malarstwo, tkaniny. Jeśli znajdujemy się w pobliżu Gołuchowa musimy koniecznie zobaczyć ten obiekt.

Godziny otwarcia:

wtorek- niedziela: 10-16

Ceny biletów: normalny- 8 zł, ulgowy- 5.50 zł, pozwolenie na fotografowanie: 10 zł.
W sobotę wstęp wolny!
Stan na 22.07.2006

 

Krótka historia zamku w Gołuchowie wg. Edwarda Raczyńskiego z 1842 roku

Zamek tutejszy przez Leszczyńskich w XVI. wieku założony, nietylko, że do najpiękniejszych w Wielkopolsce się liczy, ale nawet z okazalszemi tego rodzaju budowlami w Niemczech, Francyi lub Anglii iść w porównanie może. Obronne w Gołuchowie baszty, niskorzeźby kamienne na bramie zamkowej wyrabiane, kolumny kształcące wystawę, czyli perystyle nad podwojemi wschodami w dziedzińcu, poważne razem i przyjemne na widach sprawiają wrażenie. Gmach ten pięknym jest pomnikiem zamożności założyciela i smaku nieddzielnego od wyższego oświecenia.
Rozporządzenie zamku w Gołuchowie odpowiedała formie dawnego rządu Polskiego i obyczajom przodków naszych. Wszędzie obszerne sale i szerokie podwoje licznym gościom przystęp otwierały. Nie dostrzegłem nigdzie osobnego miejsca, nigdzie zakątka spokojnemu poświęconego życiu. Pędzili owczesni panowie Polscy dni swoje w obliczu możnych sąsiadów i zazdrośnych współzawodników, którzy każdy ich krok, każdy postępek podejrzliwem śledzili okiem. Sposób taki życia piękną był obyczajów szkołą, mniemałbyś owego Rzymianina, który w otwartym na wszystkie strony mieszkając domu, czynił współczesnych świadkami postępowania swego.
Pomiędzy obszernemi tego zamku izbami, znajduje się jedna znacznie dziś nadpsuta, salą królewską zwana. (...)
Wśród ogromnych tego gmachu murów, odkryto przypadkiem w roku 1792 szczupłe podziemne sklepienie, a w nim szkelet męszczyzny i rozmaite do mennictwa służące narzędzia, jako to stęple, kowadła i tym podobne, tudzież fajerki, węgle i kilka sztuk monet z XVIgo wieku.(...)
Wspomnieliśmy wyżej o ozdobnej Gołuchowa architekturze, budowniczy przecież tego zamku, bardzo niedokładnie w nim rozporządził okna. Tak jak w owym gmachu, który Krasicki nasz opisuje.
Każde okno sklepione i z dołu i z góry
A te, które je zewsząd otaczają mury,
Tak subtelne, iż w naszym miłym horyzoncie
Gdy południe u okna, zawsze wieczor w kącie.
Grube na sążeń mury zamku w Gołuchowie, zaciemniają mieszkalne jego izby, mianowicie w dolnych piętrach.

Pałac

Pierwotnie budynek dawnej gorzelni. W drugiej połowie XIX wieku rozbudowany na cele mieszkalne stał się "drugim domem" Izabeli z Czartoryskich Działyńskiej. Dziś w pałacu mieści się Muzeum Leśnictwa, w którym znajduje się ekspozycja trofeów łowieckich; ukazana jest też kulturotwórcza rola lasu oraz wystawa przedstawiająca historię leśnictwa i współczesne jego problemy. We wnętrzach częściowo zachowane bogate zdobienia ścian oraz kominki. W rotundzie dawnej kuchni urządzono stylową kawiarnię.

Mauzoleum

Dawna siedemnastowieczna kaplica barokowa pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, w XIX wieku przebudowana na grobowiec rodziny Czartoryskich.

Intendentura

Obiekt z XIX wieku.

 

Park

Zamek jest otoczony 162-hektarowym, dobrze utrzymanym parkiem angielskim zaprojektowanym przez Adama Kubaszewskiego, zawierającym wiele okazów rzadkich i egzotycznych drzew. Dodatkową atrakcją jest zagroda żubrów, danieli, dzików oraz koników polskich.

Kościół

Kościół parafialny wzniesiony w 1612 roku, rozbudowany w końcu XVIII wieku, zburzony w 1941 roku, po wojnie odbudowany w skromniejszej formie. Wyposażenie głównie rokokowe i barokowe. Obraz Madonny z Dzieciątkiem z XVII wieku. Na zewnątrz ciekawa grupa pasyjna z 1911 roku.

 

Źródło: Edward Raczyński, Wspomnienia Wielkopolski, to jest Wojewodztw Poznańskiego, Kaliskiego i Gnieźnieńskiego, Poznań 1842; prof. Jan Kilarski, Kalisz i Gołuchów, 1936; Włodzimierz Łęcki /red/, 202x Wielkopolska, Poznań 2008; Wikipedia;Serwis Internetowy Gminy Gołuchów; Fot. Aleksander Liebert, Fot. archiwalne R.S. Ulatowski