Koło

Kilka słów o...

Miasto położone w województwie wielkopolskim nad Wartą. Siedziba powiatu kolskiego i gminy miejskiej Koło. Zostało lokowane 18 lipca 1362 roku na prawie magdeburskim na wyspie rzecznej przez Kazimierza Wielkiego. Było własnością królewską. Ze względu na swe położenie nie posiadało murów, tylko przy wlotach głównych dróg stały dwie bramy: Kaliska i Toruńska. W 1622 roku Koło zostało spalone przez oddział lisowczyków. W połowie XVII wieku miasto zaczęło podupadać. Poważnych zniszczeń doznało podczas potopu szwedzkiego w 1655 roku. Po rozbiorach Koło znalazło się początkowo pod zaborem pruskim, później w granicach Księstwa Warszawskiego, aby po jego upadku znaleźć się w Królestwie Kongresowym i ostatecznie w zaborze rosyjskim. Wyraźny rozwój gospodarczy nastąpił w XIX wieku, kiedy powstał kalisko-mazowiecki okręg przemysłowy.

 
Pokaż Wielkopolska na większej mapie

Krótka historia Koła wg. Edwarda Raczyńskiego z 1842 roku

Miasteczko nad rzeką Wartą położone podług wszelkiego podobieństwa starożytnością swoją odległych sięga czasów. Głośnem jest Koło w XV. i XV. wieku w kraju naszym z generalnych zjazdów, czyli sejmików szlachty województw Wielkopolskich, które się tu zbierały. Kazimierz Wielki zaszczepiciel przemytu i porządku w Polsce, pragnąc miejsce to podnieść i zaludnić, nadał mu w roku 1362. prawo magdeburskie, i wzniósł w niem zamek, który dotąd w zwaliskach istnieje. Po wygaśnieniu familii Piastów, gdy szlachta powagę królewską zcieśniać i koroną frymatczyć zaczęła, Wielkopolania obrali sobie na miejsce zjazdów Koło, jako punkt w tej prowincyi środkowy. Pierwszą do takowych zjadów sposobność podała im śmierć Władysława IV. pod Warną. Większa część narodu chciała wtenczas mieć królem Bolesława księcia mazowieckiego, pana rządnego i niespolitą siłą szuy obdarzonego. Wielkopolania obawiając się podobno nieugiętości jego w sprawowaniu rządów, zasmakowawszy już w swawoli, której Ludwik król i Władysław Jagiełło nie byli umieli ukrócić, zjechali się w znacznej liczbie do Koła w r. 1444, znieśli elekcyą Bolesława, i na miejsce jego Kazimierza Jagiellończyka do tronu wezwali.(...)
W trzeciej wojnie Szwedzkiej, miasto Koło leżące na głównym trakcie między Warszwą a Wielkopolską, wystawione było na ustawiczne przechody wojsk różnych narodów, na zdzierstwa i uciemiężenia wszelkiego rodzaju. Wyludnione i wycieńczone, dotknięte jeszcze zostało w r. 1709 klęską morowego powietrza.(...).
Zamek tutejszy, o którym się wużej wspominało, obronnym był niegdyś. Podług miejscowego podania ostatnim jego rządcą był rotmistrz Ruszkowski zmarły w r. 1597, którego nagrobek tu się w kościele Bernardynów znajduje. Od wspomnianego dopiero czasu, zamek w Kole coraz bardziej upadać zaczął, aż nareszcie za Augusta III. sejm koronny darował go klasztorowi tutejszemu XX. Bernardynów, którzy użyć materyałów jego mieli na odnowienie, czy też na wystawienie nowego kościoła. Niemieli przecież pożytku zakonnicy z tych zowalin gdy dla trwałości murów, małą liczbę cegieł, w całości wydobyć można było, tej to niewątpliwie okoliczności winniśmy, iż starożytny ten zamek, całkowicie zniszczonym nie został.

Ratusz

Wzniesiono go około 1390 roku przez pierwszego wójta kolskiego – Henryka. Pierwotnie był to obiekt gotycki. Budynek był restaurowany w 1782 roku i gruntownie przebudowany w latach 1835-1837, autorem projektu przebudowy był architekt polski włoskiego pochodzenia – Henryk Marconi. Ratusz jest jednopiętrowym gmachem klasycystycznym, z czterokolumnowym portykiem w fasadzie wschodniej. Jedyną widoczną pozostałością architektury gotyckiej była ceglana wieża o podstawie kwadratu, przechodząca w górnych kondygnacjach w ośmiobok – która niestety w 1987 roku runęła w katastrofie budowlanej. Odbudowana wieża służy obecnie jako punkt widokowy.

Kościół Podwyższenia Świętego Krzyża

Gotycki, sięgający swymi początkami XIII wieku. Zachowany do naszych czasów pochodzi z początków XV wieku. Gmach świątyni jest z zewnątrz oszkarpowany. Fasada od strony prezbiterium posiada zdobione szczyty schodkowe ze sterczynami. Okna i wyposażenie wnętrza są neogotyckie. Kościół wyróżnia się polichromią oraz cennymi działami sztuki.

Kościół i klasztor bernardynów

Klasztor został wzniesiony w drugiej połowie XV wieku.. Zniszczony wylewami Warty, odbudowany został w II połowie XVIII wieku. Późnobarokowy kościół powstał w latach 1773-1782. Bogate rokokowe wyposażenie wnętrza, m.in.: siedem ołtarzy architektonicznych, cztery konfesjonały, ambona, stalle zakonne. Klasztor – w zrębie gotycki – przebudowany w latach 1755-1764. Od XV wieku kościołem i klasztorem opiekują się ojcowie bernardyni.

Zamek

Kolski zamek został wybudowany w ostatnich latach panowania króla Kazimierza Wielkiego, jeszcze przed 1362 rokiem. Był typową gotycką fortecą, ale też siedzibą starostów kolskich. Zamek był odwiedzany przez królów polskich, a od 1433 r. odbywały się w nim zjazdy wielkopolskiej szlachty. Warownia podupadła już w XVI wieku. Do naszych czasów dotrwały jedynie ruiny budowli – fragmenty zewnętrznych murów, fundamenty wieży bramnej i dolna część drugiej wieży. Położone nad Wartą ruiny są dziś celem letnich wycieczek nie tylko turystów, ale również mieszkańców miasta i okolic.

Rycina z XIX wieku

Źródło: Edward Raczyński, Wspomnienia Wielkopolski, to jest Wojewodztw Poznańskiego, Kaliskiego i Gnieźnieńskiego, Poznań 1842; P. Anders, W. Łęcki, P. Maluśkiewicz. Słownik Krajoznawczy Wielkopolski; materiały własne; Fot. Aleksander Liebert

 

Tagi:Wielkopolska, Galeria, Fotografie, zdjęcia, stocks photo, noclegi, nocleg, turystyka, Koło, zamek.