Koźminek

Gotycki kościół, zespół parkowo- pałacowy, kościół ewangelicki, zabudowa małomiasteczkowa...

 

Ogólne informacje

Duża wieś (do 1870 roku miasto), siedziba gminy Koźminek, powiat kaliski. Liczy około 1800 mieszkańców. Położona jest ok. 15km. na wschód od Kalisza. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1369 roku.

 
Wyświetl większą mapę

Będąc w Koźminku warto także zobaczyć:

neogotycki kościół w Liskowie ok. 6 km.
późnogotycki kościół w Rajsku ok. 6 km.
drewniany kościół w Strzałkowie ok. 10 km.
Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku ok. 11 km.

Krótka historia Koźmina wg. Edwarda Raczyńskiego z 1842 roku

Aż do XIV. wieku, Koźminek, miasteczko pamiętne w dziejach kościoła polskiego, własnością był rządową. W roku 1369. darował je Kazimierz Wielki Bartoszowi do Wessenberg, wraz z wsiami Osuchów, Chodupki, Nakwasin i Złotniki. Już wtenczas Koźminek był miasteczkiem, i rządił się prawem magdeburskim.
Po śmierci króla Ludwika (roku 1382.) Zygmunt Margrabia brantenburski królem obrany od części jednej narodu polskiego, mocą oręża zdobył Koźminek własność wspomninanego dopiero Bartosza Wessenberga przeciwnika swego. Bartosz zebrawszy wojsko dość liczne, ale niemogąc niem ubiedz Kalisza, poszedł pod Koźminek, wygnał z niego załogę Zygmunta, i osadził swoim wojskiem gród obronny, wystawiony jeszcze przez Kazimierza Wielkiego.
Koźminek niedługo zostawał w ręku Wessenbergów, synowie albowiem Bartosza przedali tę majętność w roku 1431 Wojciechowi z Pakości, chorążemu inowrocławskiemu za 3000 grzywien. (...).
Koźminek słynął w XVI. wieku szkołami protestanów, zwłaszcza pod rządami sławnego matematyka Grzebskiego, więcej przecież ściągnął jeszcze na siebie uwagę publiczną, przez Unią religijną między kalwinami małopolskiemi i braćmi czeskiemi w Wielkopolsce, w roku 1555. tu uskutecznioną. Akt tej unii dotąd drukiem nie ogłoszony, umieszczony w dodatku do tego działa, jako dokument nie małej wagi w dziejach kościoła polskiego.(...).
Że Koźminek miasteczko drewniane, często gorzał, że często stawał się łupem wewnętrzynych niesnasek i najazdów obcego nieprzyjaciela, tego i wspominać nie trzebam gdyż, takim był los wszystkich miast i miasteczek naszych. Niekiedy atoli stawał on się schronieniem mieszkańców w pobliższych okolicach morową zarazą dotkniętych. Tak naprzykład w roku 1608. schroniło się tu wielu mieszkańców Kalisza, gdzie powietrze grassowało, i tu wtenczas akta grodzkie z Kalisza przeniesiono.

Kościół

Gotycki kościół pod wezwaniem Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty pochodzi najprawdopodobniej z XV wieku. W latach 1553 - 1607 świątynia należała do Braci Czeskich. Przebudowano go w 1709 roku w modnym wówczas stylu barokowym. Z tego okresu pochodzi wyposarzenie wnętrza. W lewym ołtarzu bocznym znajduje się obraz Matki Boskiej z XVII wieku. W latach 1825-26 dobudowano wieżę i kaplicę od strony północnej. Wieża ta ucierpiała jednak poważnie podczas walko rosyjsko-niemieckich w 1914 roku i odrestaurowano ją w XX-leciu międzywojennym. Obecnie świątynia znajduje się w remoncie.

Zespół parkowo- pałacowy

Największą chlubą wsi jest późnobarokowy dwór z końca XVIII wieku. Przebudowano go w latach 1906- 1907 z dodaniem czterekolumnowego portyku według projektu Jana Heuricha staraniem Tadeusza Hantkego i Marii z Mielęckich. Obecnie pełni funkcję przedszkola. Przy pałacu neogotycka oficyna z XIX wieku oraz zrujnowany spichlerz. Wstęp do parku wolny.

 

Kościół ewangelicki

Opuszczony kościół ewangelicki wraz z pastorówką pochodzi z XIX/ XX wieku. W skromnych wnętrzu zachowane ławki, chór, prospekt ołtarzowy wraz z amboną. Ciekawą cechą budynku jest specjalna loża dla rodziny pastora wychodząca z pastorówki. Podczas moich ostatnich odwiedzin w celu dokumentacji budynku, miało to miejsce pod koniec sierpnia 2007 roku, dach pastorówki wydawał się znacznie osłabiony. Niestety, miesiąc później obniżył się częściowo do środka, powodując duże ryzyko zawalenia całości.

Dodano: 3.2009

Niestety, stało się, dach nad pastorówką zawalił się do środka powodując duże zniszczenia. Nowe zdjęcia wkrótce.

Zabudowa wsi

Pozostałością założenia miejskiego jest układ małomiasteczkowy. Zachowane liczne domy z XIX/ XX wieku.

 

 

Źródło: Edward Raczyński, Wspomnienia Wielkopolski, to jest Wojewodztw Poznańskiego, Kaliskiego i Gnieźnieńskiego, Poznań 1842; P. Anders, W. Łęcki, P. Maluśkiewicz. Słownik Krajoznawczy Wielkopolski; www.kalisz.9o.pl; materiały własne; Fot. Aleksander Liebert