Nowe Skalmierzyce

Historia bliższa i dalsza

Dzieje Nowych Skalmierzyc rozpoczęły się stosunkowo niedawno (początek XX wieku), jednak nie można pominąć w tym miejscu istnienia Skalmierzyc, stanowiących historyczną oraz kulturalną całość. Pierwsza wzmianka o Skalmierzycach pojawiła się w XIV wieku, za panowania Kazimierza Wielkiego. Nazwa ta na przestrzeni wieków była wielokrotnie przekształcana np. "Skarmyrzyce", "Skarmirzice" lub "Skałmierzyce". Między XIV a XVIII wiekiem Skalmierzyce były wsią dotacyjną proboszczów gnieźnieńskich. W 1579 roku osada liczyła kilka domostw, karczmę, rzemieślnika oraz drewniany kościół, który w 1791 roku został przekształcony na murowany. Losy Skalmierzyc w epoce zaborów były różne. W latach 1793-1806 miejscowość należała do Prus, a w latach 1806-1813 do Księstwa Warszawskiego. Wreszcie w wyniku postanowień Kongresu Wiedeńskiego wieś ponownie znalazła się na terenie Prus, w ramach Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Rozwój handlu z Rosją sprzyjał rozbudowie nowej osady wokół Urzędu Celnego. W tym miejscu warto powiedzieć kilka słów na temat kolei, tak istotnej dla rozwoju miejscowości. Linia kolejowa Ostrów- Czekanów- Ociąż- Śliwniki- Skalmierzyce została oddana do użytku 14.02.1896 roku. W tym okresie powstał również pierwszy dworzec zlokalizowany na Placu Wolności, który od dawna nie spełnia już swojej pierwotnej funkcji. Początek XX wieku to okres rozkwitu gospodarczego miejscowości, czas niezwykłego rozmachu inwestycyjnego (m.in nowy dworzec, kompleks domków kolejowych). W 1908 roku Niemcy wyodrębnili administracyjne nową miejscowość, nadając jej nazwę Neu Skalmierschütz. Ekspansję Niemców przerwał wybuch I wojny światowej. Jesienią 1918 roku, kiedy część ziem polskich odzyskała niepodległość, Wielkopolska, a wraz z nią Skalmierzyce nadal należała do Niemiec. Mieszkańcy Skalmierzyc zaczęli przygotowania do udziału w powstaniu wielkopolskim. 27 Grudnia rozpoczęto walki. Dwa dni później powstańcy opanowali Skalmierzyce Nowe. Przeprowadzenie sprawnej akcji stało się możliwe dzięki bohaterskiej i ofiarnej postawie żołnierzy. Wielu z nich wzięło udział w walkach powstańczych na terenie innych wsi i miast Wielkopolski. Po odzyskaniu niepodległości zmienił się obraz Skalmierzyc Nowych. Miejscowość stała się na wskroś polska. Ruch graniczny ustał, co spowodowało zmniejszenie tempa życia i krótkotrwały zastój gospodarczy.

Po wybuchu II wojny światowej Skalmierzyce Nowe zostały wcielone bezpośrednio do Niemiec. Wielu powstańców wielkopolskich 1918/19 wywieziono do obozów koncentracyjnych. Szkołę, a obecnie gimnazjum im. Noblistów Polskich zamieniono na obóz przejściowy. W 1940 roku Franciszek Majnert założył tajną placówkę Organizacji Jedności Narodowej, która wcielono do Armii Krajowej. Trzy lata później Niemcy zdekonspirowali organizację, a jej założyciel wraz z dwoma innymi mieszkańcami Skalmierzyc zostali zamordowani. W tym samym roku na ulicy Kaliskiej miała miejsce tragiczna katastrofa samolotu Halifax JD 154, który miał wziąć udział w akcji zrzutowej w Ołoboku. Zginęła wówczas siedmioosobowa załoga oraz trzej mieszkańcy domu przy ulicy Kaliskiej. Napisano o tym książkę pod tytułem "[BSP 26] Halifax JD 154 nie wrócił". W styczniu 1945 roku przez Skalmierzyce przemieszczała się dywizja "Hermann Goring". Obiekty kolejowe zostały zaminowane, a mieszkańcy zgromadzeni w budynkach przy ul. Kamiennej oczekiwali na rozwój wydarzeń. Szybko nacierające wojska radzieckie uchroniły jednak miasto przed zagładą. Skalmierzyce zostały wyzwolone spod niemieckiej okupacji. Po wojnie nastąpił dalszy rozwój miejscowości, która w 18 lipca 1962 roku otrzymała prawa miejskie oraz nową nazwę- Nowe Skalmierzyce.

4 czerwca 1989 roku odbyły się pierwsze wolne wybory do Sejmu kontraktowego. Data ta uważana jest za koniec komunizmu w Polsce. W maju 1990 roku wybrano nową Radę Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce w pierwszych po wojnie demokratycznych wyborach samorządowych. Wcześniej, bo na wiosnę 1989 roku, powstał miejsko- gminny Komitet Obywatelski “Solidarność”. W latach 1994-1998 i 1998-2002 funkcję tą pełnił Kazimierz Gabiś. W wyniku nowelizacji Ustawy o samorządzie gminnym z 2002 została ograniczona do 15 i tak też wygląda do dzisiaj. Przewodniczącym Rady w kadencji 2002-2006 i 2006-2010 został wybrany Kazimierz Sipka. Pierwszym burmistrzem Nowych Skalmierzyc wolnej Polski był S. Zachwyc. Jego następcą od września 1992 roku została Bożena Budzik. Piastuje swój urząd do czasów obecnych zaskarbiając sobie przez wiele kadencji znaczne zaufanie wśród mieszkańców.
Odziedziczony nieefektowny system gospodarczy miał zasadniczy wpływ na działające w mieście zakłady pracy. Mimo, że przekształcenia gospodarcze zaczęły przynosić w sferze produkcji pewne pozytywne rezultaty komplikowały działania polityczne i wywoływały różne reakcje. Nie łatwe było kształtowanie postaw społeczeństwa i przezwyciężenie dawnych nawyków. Największy zakład pracy Nowych Skalmierzyc też czekały zasadnicze zmiany. Kolejowe Zakłady Nawierzchniowe zostały w roku 1992 wyłączone ze struktur PKP i nazwane jako Przedsiębiorstwo Państwowe SKAMO. W dniu 23.9.2002 roku dokonano bezpośredniej prywatyzacji wchodząc w szeregi firm zgrupowanych w Koncernie VOSSLOH z kapitałem niemieckim. Firma ta zaczęła korzystać tylko z części hal produkcyjnych. Pozostałe zostały wydzierżawione dla Halfen Produkcja Sp. z o.o. Budynek dworca w kolejnych latach zaczął służyć firmie Piano Fix specjalizującej się w odbudowie fortepianów renomowanych producentów. Jak wyglądały późniejsze losy mleczarni? W 1990 roku nastąpiło oddzielenie zakładu mleczarskiego od OSM w Ostrowie, który ponownie został przekształcony w samodzielną Spółdzielnię Mleczarską. Od 1997 roku spółdzielnia produkuje ser “rok-pol”, który otrzymał własną nazwę - “Lazur”, pochodzący od barwy pleśni. Modernistyczny gmach z początku XX wieku przebudowano w guście nowoczesnym. Sąsiedni obiekt mieszkalny zaadaptowano na Hotel i Restaurację LAZUR. Obecnie funkcjonujące przedsiębiorstwa na terenie Nowych Skalmierzyc to także COM.40 Limited Sp. z o.o., znaczący wykonawca mebli skórzanych i tapicerowanych oraz ADMAT, producent mrożonek, lodów, pierogów. Tych mniejszych firm jest znacznie więcej. Jest to zatem niewielki ale perspektywiczny ośrodek przemysłowo-handlowy. Przyjrzyjmy się zatem bezrobociu. W 2002 roku liczba niezatrudnionych wynosiła 1112 osób, co stanowiło 12,24% stopy bezrobocia. W kolejnych latach liczba ta malała w sposób następujący- 12,12% (2003 rok), 10,33% (2004 rok), 9,04% (2005 rok), 6,78% (2006) aż do zaledwie 4,3% w 2007 roku. Liczby te są więc całkiem obiecujące.

Więcej o historii Nowych Skalmierzyc w działe Artykuły.