Stawiszyn

Kościół pw. św. Bartłomieja Apostoła, kościół oraz cmentarz ewangelicki, zabudowa miasta z przełomu XIX i XX w...

 

Ogólne informacje

Miastoleżące w powiecie kaliskim, liczy około 1600 mieszkańców. Powierzchnia Stawiszyna to zaledwie 100 ha, co czyni je najmniejszym obszarowo miastem w Polsce.

 
Wyświetl większą mapę

Historia

Nazwa miasta wspominana jest już od końca XIII wieku jako Stavissin 1291 lub Stavischin 1294. Miasto posiadało wówczas obwarowania drewniano- ziemne. Najazd Litwinów w 1306 roku, a potem Krzyżaków w 1331 roku, zniszczył miasto. W połowie XIV wieku Stawiszyn otrzymał mury obronne, których budowę przypisuje się Kazimierzowi Wielkiemu. Zakończyło to proces ukształtowania przestrzennego miasta. W jego centrum ulokowano czteroboczny rynek, a z jego narożników przeprowadzono 8 ulic. Natomiast przy murach miejskich biegły ulice obwodowe. Sieć uliczną miasta dopełniły ulice boczne, które podzieliły obszar miasta na bloki różnej wielkości i kształtów. Od XV do połowy XVII wieku Stawiszyn należał do jednych ze znaczniejszych miast w Wielkopolsce. Okres prosperity zakończyło zniszczenia miasta przez Szwedów. Po upadku powstania styczniowego w 1870 roku Stawiszyn utracił prawa miejskie, jednak odzyskał je w 1919 roku.

Ratusz

Ratusz pochodzący z XIX wieku. W ścianę budynku wmurowano tablicę upamiętniającą 660-lecie i 700-lecie nadania praw miejskich.

 

Kościół pw. św. Bartłomieja Apostoła

Na podstawie historycznych źródeł można wnioskować, że pierwotny kościół w Stawiszynie istniał już w XII wieku, jednak wrogie najazdy na początku XIV wieku zniszczyły świątynię. Obecny kościół p.w. św. Bartłomieja ufundowany został przez króla Kazimierza Wielkiego w połowie XIV wieku. Jest to obiekt gotycki, trzynawowy. Kolejne wieki również nie oszczędzały tej świątyni. Podczas najazdu szwedzkiego został poważnie uszkodzony, a w 1706 roku spłonął od uderzenia pioruna, przez co zawaliła się wieża, która zniszczyła dach i sklepienie. Renowacja kościoła trwała wiele lat, dopiero w 1884 roku wybudowano nową wieżę dzięki staraniom ks. Teodor Mejera i poświęceniu parafian.

Kościół ewangelicki

Neogotycki kościół z 1844 roku. Obecnie zamknięty, niszczejący. W 2008 roku razem ze cmentarzem, pastorówką i ogrodem z podwórzem z początku XX wieku został wpisany do rejestru zabytków. Pomimo tych zabiegów cały zespół nadal zagrożony jest całkowitą dewastacją. W najgorszym stanie jest dach oraz wieża obiektu.

Cmentarz ewangelicki

Cmentarz katolicki

Zabudowa miasta z przełomu XIX i XX wieku

Źródło: W. Łęcki, P. Maluśkiewicz. Słownik Krajoznawczy Wielkopolski; Parafia pw. św. Bartłomieja; Rejestr Zabytków województwa wielkopolskiego; Fot. Aleksander Liebert