Ogólne informacje

Zduny to niewielkie miasto, liczące ok 4500 mieszkańców, leżące ok. 5 km. na południowy zachód od Krotoszyna. Siedziba gminy Zduny. Leży na historycznej granicy Śląska i Wielkopolski nad rzeką Borownica. Dokładna lokalizacja.

Historia

Pierwsza wzmianka o miejscowości pojawia się w 1241 roku. Prawa miejskie otrzymała w 1267 roku z przywileju księcia Bolesława Pobożnego. Rozwój ośrodka nastąpił podczas wojny 30-letniej, był on związany z napływem uchodźców religijnych. Do XVIII wieku funkcjonowały obok siebie 3 miasta: Zduny Polskie, Zduny Niemieckie oraz Sieniutowo. Ich scalenie nastąpiło w 1772 roku. Do dzisiaj w rozplanowaniu urbanistycznym można zauważyć dawny podział. Niestety do dnia dzisiejszego przetrwał tylko jeden ratusz, znajdujący się w dawnych Zdunach Niemieckich. W 1793 roku, po drugim rozbiorze Polski, Zduny znalazły się w zaborze pruskim i od tego momentu zaczęły tracić na znaczeniu i podupadać. Zlikwidowano wtedy komorę celną przez co miasto straciło status miasta granicznego, upadła produkcja i handel suknem. Do połowy XIX wieku liczba ludności i domów w mieście cały czas malała.

Ratusz

Ratusz został wzniesiony ok.1684 roku przez wojewodę kaliskiego Rafała Leszczyńskiego, ówczesnego właściciela miasta, w miejscu poprzedniego. Budynek ma formę parterowego obiektu, pokrytego dachem trójpołaciowym z czerwonej dachówki. Nad jego wschodnią częścią wznosi się czworoboczna wieża, zwieńczona barokowym hełmem z latarnią. Na początku XIX wieku od wschodu dobudowano prostokątny parterowy budynek kryty dachem naczółkowym, który przez długie lata służył jako strażnica. We wnętrzu ratusza zachowało się pomieszczenie ze sklepieniem kolebkowym z lunetami. W końcu XX wieku w zabytkowych wnętrzach ratusza mieściła się m.in. kawiarnia. W latach 1998/1999 przeprowadzono prace rekonstrukcyjne dachu, a w 2004 roku odnowiono elewację i wykonano inne niezbędne prace renowacyjne. Od 2004 roku mieści się tutaj oddział banku PKO BP. W przyszłości, część odnowionych pomieszczeń ratusza, ma służyć celom działalności kulturalnej.

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela

Świątynia znajduje się w zachodniej części miasta, zlokalizowana jest na miejscu wcześniejszego, drewnianego kościoła pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jadwigi z 1267 roku. Obecny, barokowy kościół, wzniesiony został w latach 1719-1733. W 1733 roku dobudowano do niego kaplicę Opatrzności Bożej z osobnym chórem i organami. Wnętrze kościoła utrzymane jest w stylu barokowym. Warto zwrócić uwagę XVII-wieczną drewnianą pietę, bogato dekorowaną ambona i chrzcielnicę z połowy XVIII wieku oraz na rokokowy konfesjonał z XVIII wieku.

Kościół ewangelicki

Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa został wzniesiony w latach 1789- 1792 na miejscu poprzedniej świątyni. Kościół utrzymany jest w stylu barokowo-klasycystycznym, wzniesiony na planie prostokąta z kwadratową wieżą od wschodu i przybudówką od zachodu. Kościół posiada halowe wnętrze z dwukondygnacyjnymi emporami wspartymi na jońskich kolumnach wyznaczających eliptyczną część środkową sali. Warto zwrócić uwagę na piaskowe, osiemnastowieczne płyty nagrobne, upamiętniające wybitnych, protestanckich mieszkańców Zdun. Na zewnętrznym murze świątyni zachowały się ślady po niemieckim ostrzale z pierwszego dnia II wojny światowej. W latach 1946-1989 kościół wykorzystywany był jako magazyn. Obecnie należy do gminy Zduny, służy jako dom pogrzebowy.

Zabudowa małomiasteczkowa

Prawdziwym skarbem Zdun jest największy w Wielkopolsce zespół zabudowy małomiasteczkowej, składający się z 60 barokowych domów. W większości są to budowle konstrukcji szachulcowej, drewnianej i szkieletowo-glinianej z XVII, XVIII i XIX wieku.

Źródło:P. Anders, W. Łęcki, P. Maluśkiewicz. Słownik Krajoznawczy Wielkopolski; www.zduny.net; www.zduny.pl; materiały własne; Fot. Aleksander Liebert